ZUS wspólnika spółki z o.o. - sp. z o.o. a ZUS

Sp. z o.o. a ZUS. Składki ZUS wspólnika sp. z o.o. w jednym artykule

Na moim blogu już od 2011 roku piszę artykuły dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wspólników spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, sp. z o.o. a ZUS . Część ze starych wpisów na temat składek ZUS wspólnika sp. z o.o. uległa dezaktualizacji. Dlatego też postanowiłem w jednym wpisie zebrać wszelkie informacje niezbędne z punktu widzenia ZUS wspólnika spółki z o.o. Omówię też poniżej sposoby zatrudniania wspólnika spółki z o.o. bez ZUS. Tym samym znajdziecie tu odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące składek ZUS wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na 2022 rok. Dowiecie się o tym kim jest „niemal jedyny wspólnik spółki z o.o.” oraz „wspólnik iluzoryczny”. Opowiem też o tym jak zatrudnić wspólnika żeby nie płacić ZUS.

Sp. z o.o. a ZUS – czy wspólnik sp. z o.o. musi płacić ZUS?

Odpowiedź o ZUS w sp. z o.o. brzmi: to zależy. Zasadą wynikającą z przepisów prawa ubezpieczeń społecznych jest to, że jeżeli osoba fizyczna jest wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością to zobowiązana jest płacić składki. Chodzi zarówno o składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, jak również o składkę zdrowotną. Dla uproszczenia dalej będę pisał o nich łącznie jako o składkach ZUS wspólnika sp. z o.o.

Oznacza to w teorii, że w sp. z o.o. ZUS płacą tylko wspólnicy spółek jednoosobowych. Spółki dwuosobowe, czy też takie w których jest więcej wspólników nie generują po stronie wspólników obowiązku płacenia składek.

Prawo ubezpieczeń społecznych nie definiuje pojęcia „wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością”. Definicję pojęcia spółka jednoosobowa znajdziemy natomiast w regulacji Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z KSH spółka jednoosobowa to spółka kapitałowa, której wszystkie udziały albo akcje należą do jednego wspólnika. Mogłoby wydawać się więc, że sprawa jest prosta. Jeden wspólnik – płacimy składki ZUS. Wielu wspólników – składek ZUS w sp. z o.o. nie płacimy.

Niestety, nie jest tak różowo. Od kilku dobrych lat ZUS zaczyna kwestionować sytuacje, w której jeden ze wspólników ma znaczną przewagę udziałów nad wspólnikiem drugim. Ten ostatni bywa określany „wspólnikiem iluzorycznym”. Argumentacja ZUS zasadza się na tym, że sytuacje takie mają na celu obejście prawa ubezpieczeń społecznych. Niestety powszechną praktyką sądów jest aprobowanie tego stanowiska.

Kiedy mamy do czynienia ze „wspólnikiem iluzorycznym” w sp. z o.o. i co na to ZUS?

Żeby była jasność, pojęcie „wspólnik iluzoryczny” nie wynika z żadnego przepisu, przynajmniej nie wprost. Do tej kwestii w sp. z o.o. ZUS podchodził metodycznie. Zaczęło się od kwestionowania sytuacji, w których podział udziałów był 99 do 1. ZUS twierdził, że tego typu podział udziałów z definicji jest obejściem prawa, bo mamy do czynienia z „niemal jedynym wspólnikiem spółki z o.o.”.

Potem zaczęły spływać sprawy, gdzie wspólnicy dzielili się udziałami 95 do 5. Na dzień dzisiejszy prowadzę sprawę, w której ZUS zakwestionował podział 85 – 15. Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego, po korzystnym dla klienta wyroku pierwszej instancji nastąpi w maju. Szczerze Wam mówię, że wcale nie jestem pewien czy będzie korzystne. Sądy uznają, że z sytuacją wspólnika iluzorycznego mamy do czynienia, gdy jeden ze wspólników ze względu na swoją pozycję w spółce, posiada w zasadzie całość uprawnień o charakterze korporacyjnym oraz majątkowym. Wnioski takie sądy wyprowadzają z umowy spółki i z praktyki działania spółek. W takiej sytuacji jeden wspólnik jest niemal jedynym wspólnikiem. Drugi wspólnik jest natomiast tzw. wspólnikiem iluzorycznym.

O tym jakie są prawa wspólników poczytacie tutaj.

Czy jest tak w sytuacji, gdy 10% udziałów przypada jednemu ze wspólników? O ile możemy mówić w takiej sytuacji o tym, że w istocie większość uprawnień korporacyjnych posiada wspólnik dominujący, o tyle wskazać należy, że nawet 10% udziału w zysku spółki jest w wielu okolicznościach istotnym uprawnieniem majątkowym. Ba, nawet 1% udziałów w pewnych spółkach wiąże się z dużą wartością majątkową. Nie chcielibyście posiadać 1% akcji Orlenu? No właśnie…

Diabeł jednak tkwi w szczegółach, a spory na tle udziału wspólników mniejszościowych dotyczą niestety zwykle spółek o niewielkim kapitale zakładowym, w takiej sytuacji ZUS ma tendencję do wrzucania wszystkich do jednego worka.

Sp. z o.o. a ZUS wspólnika większościowego – orzeczenia sądów

No, tutaj nie chcę żebyście się oburzali, niemniej zacytuję Wam mój ulubiony judykat*

Przyjęcie literalnej wykładni art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prowadzi do naruszenia zasady powszechności ubezpieczeń społecznych i konstytucyjnej gwarancji każdego obywatela do zabezpieczenia społecznego. Wypełnieniem zaś tych gwarancji jest objęcie ubezpieczeniami społecznymi wspólnika dominującego. (wyrok SA Katowice z dnia 15 listopada 2018 roku, w sprawie o sygnaturze akt III AUa 916/18)

A teraz po polsku. Nie możemy zastosować jasnego przepisu, który mówi, że tylko wspólnik spółki jednoosobowej podlega składkom, bo narusza to jego prawo do zabezpieczenia społecznego. Nie jest istotne, że według Kodeksu spółek handlowych nie jest on jedynym wspólnikiem, my go obejmiemy składkami, żeby miał emeryturę. Widać więc, że prawo handlowe o sp. z o.o. to jedno, a prawo o ZUS to coś zupełnie innego.

Czy to nie jest uszczęśliwianie ludzi na siłę? Za komentarz niech posłuży znana prawnikom maksyma: prawo cywilne dawno znalazło się w okowach prawa podatkowego (w tym wypadku jednak prawa ubezpieczeń społecznych).

Jak zabezpieczyć się przed składkami ZUS w spółce dwuosobowej?

Wyrok Sądu Najwyższego II UK 24/18

Zacytuję Wam wyrok Sądu Najwyższego, który uchylił korzystny dla wspólnika wyrok Sądu Apelacyjnego, który chciał się wyłamać i orzec zgodnie z literalną treścią przepisu:

W ocenie Sądu Najwyższego, podobna sytuacja (w sferze faktów) występuje wówczas, gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest wprawdzie spółką jednoosobową, ale proporcja udziałów poszczególnych wspólników występująca w tej spółce powoduje, że tylko jeden wspólnik w istocie ma wszystkie uprawnienia zarówno korporacyjne, jak i majątkowe. W szczególności z taką sytuacją będziemy mieć do czynienia wtedy, gdy jeden wspólnik posiada taką część udziałów, która zapewnia mu wyłączne prawo głosu w zgromadzeniu wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku, a także – wskutek pełnienia funkcji jednoosobowego zarządu – nieskrępowane samodzielne decydowanie o bieżącej działalności spółki. Status prawny takiego wspólnika jest więc analogiczny jak wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Dlatego też (…) uznanie, że taki wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie podlega obowiązkowi ubezpieczeń społecznych tylko dlatego, że „formalnie” nie jest wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prowadziłoby do naruszenia zasady powszechności ubezpieczeń społecznych i konstytucyjnej gwarancji obywatela do zabezpieczenia społecznego.

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2019 r. w sprawie o sygn akt II UK 24/18)

Wnioski jakie dla wspólników płyną z orzecznictwa Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy wskazał kryterium na podstawie którego możemy oceniać, czy mamy do czynienia z niemal jedynym wspólnikiem spółki z o.o. Chodzi o to, czy posiada on w istocie wszystkie uprawnienia, zarówno korporacyjne, jak i majątkowe.

Do uprawnień korporacyjnych należą:

  • uprawnienia do głosowania,
  • prawo uczestnictwa w zgromadzeniach wspólników,
  • uprawnienie indywidualnej kontroli,
  • prawo zaskarżania uchwał,
  • prawo żądania rozwiązania spółki przez sąd.

Do uprawnień majątkowych należy udział w zysku rocznym (dywidenda), prawo pierwszeństwa poboru oraz udział w masie likwidacyjnej spółki.

Niestety w żadnym z wyroków SN nie przeanalizował dokładnie czym jest ogół praw wspólnika. Sąd zastosował pewne uproszczenie utożsamiające w zasadzie uprawnienia korporacyjne z prawem głosu, a prawa majątkowe z udziałem w zysku spółki. Jakby dokonał analizy szerszej to okazałoby się, że pomimo nie posiadania większości głosów wspólnik, nawet ten z 1% udziałów, posiada wiele innych uprawnień w spółce.

Wnioski jednak jakie płyną dla nas z tego orzecznictwa SN? Wspólnik dominujący nie może mieć takiej przewagi nad drugim wspólnikiem, która w istocie całkowicie wyłączałaby prawa tego drugiego wspólnika.

Dla oceny, czy mamy do czynienia ze wspólnikiem iluzorycznym istotna jest więc zarówno formalna treść umowy spółki, jak i praktyka.

Jakie zapisy zawrzeć w umowie spółki aby zabezpieczyć się przed objęciem wspólnika większościowego składkami?

Trudno byłoby wskazywać jakieś bardzo konkretne rozwiązania. Z grubsza jednak chodzi o to, aby nawet w spółce z większościowym udziałowcem zbalansować uczestnictwo wspólników. Chodzi o działanie w taki sposób, aby wspólnik mniejszościowy, kolokwialnie mówiąc, miał coś do powiedzenia. Proponuję więc przede wszystkim zastrzec, że szereg decyzji w spółce mogą podjąć tylko wszyscy wspólnicy. Mogę tutaj wymienić np. decyzję o rozwiązaniu spółki, o istotnej zmianie przedmiotu jej działalności. Alternatywnie można wprowadzić wymóg kworum na zgromadzeniu wspólników, tak aby uwzględniał zawsze obecność wspólnika mniejszościowego.

Pomocne mogą być też postanowienia dotyczące obciążenia wspólnika obowiązkiem świadczeń niepieniężnych. Pomoże to w udowadnianiu, że wspólnik mniejszościowy aktywnie uczestniczy w spółce (o czym  niżej).

Istotny też jest sam podział zysków. O ile sytuacje 99 / 1 są sytuacjami bardzo dyskusyjnymi, o tyle np. 85 / 15 uważam już za dosyć bezpieczne połączenie. Choć jak pisałem wyżej, aktualnie toczę spór w jednej z tego typu spraw. W końcu 15% zysku to na pewno nie jest udział iluzoryczny, a 85% to nie jest „w istocie całość uprawnień majątkowych”. Ja wiem, że prawnicy bywają słabi z matematyki, ale no już bez przesady.

Równie ważna jest jednak praktyka.

Praktyka funkcjonowania sp. z o.o. a ZUS wspólnika

Najkrócej rzecz ujmując, wspólnik mniejszościowy sp. z o.o. musi aktywnie uczestniczyć w spółce, aby ZUSu nie musiał płacić wspólnik większościowy! Niech stawia się osobiście na zgromadzeniach wspólników. Nie dawajcie czasem pełnomocnictwa do tego wspólnikowi większościowemu! Niech wspólnik mniejszościowy raz na jakiś czas realizuje prawo kontroli i ma na to dowody (wniosek o udostępnienie ksiąg i dokumentów, sprawozdań itp.). Pomocne jest też,  w sytuacji, gdy polityką spółki nie jest wypłacanie dywidend, aby wykonywał pracę/usługi na rzecz spółki, w ten sposób czerpiąc z niej profity.

Te wszystkie drobne kwestie mogą zaważyć na obciążeniu Cię obowiązkiem składek. Przemyśl to dobrze.

Jak napisać odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie składa się na piśmie do Sądu Okręgowego – Wydziału Ubezpieczeń Społecznych w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji ZUS. Odwołanie składa się za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał niekorzystną dla wspólnika decyzję. W moim blogowym sklepie znajdziesz wzór odwołania od decyzji ZUS. Wzór zawiera zarówno argumentację formalną wskazującą na to, że stosowanie przepisów o spółkach jednoosobowych do spółki wieloosobowej są błędne. Wzór zawiera także akapit opisujący sposób w jaki możesz argumentować w zakresie faktycznego uczestniczenia wspólnika mniejszościowego w działalności spółki.

W jaki sposób zatrudnić wspólnika w spółce z o.o. żeby nie płacić ZUS?

Wynagrodzenie z powołanie nie jest już sposobem na sp. z o.o. bez ZUS

W internecie możecie znaleźć informacje, w których mowa o tym, że powołanie wspólnika do zarządu lub ustanowienie go prokurentem i wypłata pensji „z powołania” pozwala nie płacić ZUS. Niestety ta informacja nie jest już aktualna. Zmiany wprowadzone w 2022 roku obejmują składką zdrowotną także członków zarządu i prokurentów. Stąd wiele osób szuka obecnie sposobu na to jak nie płacić ZUS w spółce z o.o.

Powtarzające się świadczenia niepieniężne sposobem na ZUS w sp. z o.o.

Sposobem na to, żeby w sp. z o.o. ZUS nie był problemem dla wspólników są tzw. powtarzające się świadczenia niepieniężne. Szeroko omawiałem je już na moim blogu w innych artykułach. Sposób ten opłacalny jest w sytuacji, gdy kwoty wypłacanego wynagrodzenia mieszczą się w pierwszym progu skali podatkowej. Powtarzające się świadczenia niepieniężne są aktualnie jedynym sposobem zatrudnienia w spółce z o.o. bez konieczności zapłaty ZUS.

Twoje pytania o sp. z o.o. i ZUS

Jeżeli masz jakieś pytania związane ze sp. z o.o. i ZUS, interesują Cię kwestie poruszone w artykule to zachęcam do komentowania i zadawana pytań. Dzięki Twoim pytaniom mogę dostosowywać ten artykuł i sprawić, że będzie bardziej interesujący dla wspólników spółek z o.o. zainteresowanych kwestiami składek ZUS.

*to takie ładne prawnicze określenie na słowo wyrok, wybacz mi czytelniku! Musiałem 🙂

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Potrzebujesz mojej pomocy?

Skontaktuj się ze mną!

+48 (32) 764-15-80

kancelaria@opieka-prawna.eu

Błażej Sarzalski

Błażej Sarzalski

Radca prawny, wpisany na listę w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach, ekspert portalu Wyborcza.biz. Doradza w zakresie prawa spółek, a w szczególności tworzenia i przekształceń spółek handlowych oraz ich funkcjonowania.

Błażej Sarzalski

Błażej Sarzalski

Radca prawny, wpisany na listę w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach, ekspert portalu Wyborcza.biz. Doradza w zakresie prawa spółek, a w szczególności tworzenia i przekształceń spółek handlowych oraz ich funkcjonowania.

Zostaw komentarz

2 odpowiedzi

  1. Co ciekawe, sądy w tego rodzaju sprawach, w tym nawet SN, postępują wbrew jasnym wytycznym, którym skład siedmiu sędziów SN nadał moc zasady prawnej.

    W uchwale z 01.03.2007r., sygn. akt III CZP 94/06 czytamy:
    „Wykładnia celowościowa i systemowa nie powinny negować jednoznacznego wyniku poprawnie dokonanej wykładni językowej i poprowadzić do niedopuszczalnego wykreowania mocą orzeczenia sądowego pożądanej, ale nie wyrażonej w przepisie normy prawnej”.

    1. Zdarzało mi się powoływać ową uchwałę + wyrok o podobnej treści Izby Pracy, ale wiadomo, głową w mur…

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

O mnie

Zakładanie i rejestracja spółki z o.o.

Radca prawny, wpisany na listę w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach. Od 2007 roku doradza w zakresie prawa spółek, a w szczególności rejestracji spółek, przekształceń przedsiębiorców i spółek handlowych oraz ich bieżącego funkcjonowania.

Poszukujesz gotowych rozwiązań prawnych?

Ostatnie wpisy

Przepisy

Tu się udzieliłem

Chcesz być ze mną na bieżąco?
Zapisz się na bezpłatny newsletter!