ZUS kwestionuje powtarzalne świadczenia niepieniężne

Spółka z o.o.
ZUS kwestionuje powtarzalne świadczenia niepieniężne

Błażej Sarzalski

Radca prawny, od 2011 roku wpisany na listę radców prawnych w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach pod numerem KT-2946, ekspert portalu Wyborcza.biz. Doradza w zakresie prawa spółek, a w szczególności tworzenia i przekształceń spółek handlowych oraz ich funkcjonowania.

Z niniejszego wpisu dowiesz się jak należy podchodzić do kwestii składek na ubezpieczenia społeczne wspólników realizujących powtarzalne świadczenia niepieniężne na rzecz swojej spółki, zajmiemy się w szczególności następującymi tematami:

  • traktowaniem powtarzalnych świadczeń niepieniężnych na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
  • sprawdzimy czy ZUS rzeczywiście kwestionuje powtarzające się świadczenia niepieniężne,
  • podpowiem jak bronić się przed zakwestionowaniem świadczeń niepieniężnych przez ZUS oraz wskażę czy warto wdrażać je aktualnie w spółce z o.o.,
  • wskażę jak na temat powtarzalnych świadczeń wspólników i ZUS wypowiadają się sądy.

Potrzebujesz wdrożyć obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych w spółce z o.o. aby uniknąć płacenia ZUS?

Sprawdź produkt w sklepie: wzór powtarzających się świadczeń niepieniężnych

Ten produkt da Ci kilkadziesiąt różnych czynności wspólnika realizowanych w ramach art. 176 KSH.

Obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych a ZUS

Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe (a także chorobowe i wypadkowe) dotyczą tylko osób fizycznych wymienionych w katalogu zawartym w art. 6 ust. 1 tej ustawy. W katalogu tym nie wymieniono stosunków prawnych opartych na artykule 176 Kodeksu spółek handlowych, co oznacza, że brak jest podstaw do obciążenia wynagrodzenia wypłacanego wspólnikowi spółki z o.o. na podstawie tego przepisu, czyli z tytułu wykonywania obowiązku powtarzających się świadczeń niepieniężnych składkami na ubezpieczenia społeczne. Katalog podmiotów objętych obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalno-rentowymi, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, jest zamknięty i nie dopuszcza wykładni rozszerzającej. Oznacza to, że świadczenia niepieniężne wspólnika umieszczone w umowie spółki z o.o. nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

Czy ZUS kwestionuje powtarzające się świadczenia niepieniężne?

Z najnowszych interpretacji ZUS wynika, że kwestionuje on nie tyle powtarzające się świadczenia niepieniężne w spółce z o.o., co kwestionuje sposób ich wykorzystania. Dodajmy, że w opinii wielu prawników nietrafnie. Realizacja celów spółki handlowej poprzez powtarzające się świadczenia niepieniężne stanowi legalny sposób uniknięcia płacenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne. Skąd biorą się interpretacje ZUS? Niektórzy wspólnicy, którzy planowali zmiany w umowie spółki w zakresie powtarzalnych świadczeń niepieniężnych, skonsultowali się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, składając wnioski o interpretacje indywidualne, aby poznać konsekwencje związane z podleganiem składkom. Czy przysłowie „nie pytaj, bo się dopytasz” znalazło tutaj ukrytą prawdę? Interpretacje ZUS w kwestii świadczeń niepieniężnych ulegały zmianom na przestrzeni czasu. Jeszcze w marcu i kwietniu 2022 roku wydano korzystne interpretacje dla przedsiębiorców. Niestety, w końcu 2022 roku doszło do zmiany interpretacji w sprawie świadczeń niepieniężnych dla wspólników.ZUS wydał nowe interpretacje w październiku 2022 roku oraz w lutym, marcu i kwietniu 2023 roku.

Prawnicy uważają, że te zmiany są trudne do zaakceptowania pod względem logiki prawniczej, ponieważ nie są oparte na doktrynie prawa spółek, a mają wyłącznie cel fiskalny.

Argumentacja ZUS w sprawie świadczeń niepieniężnych wspólników

ZUS w swoich interpretacjach prezentuje trzy grupy argumentów, choć ciężko to nazwać argumentami, nie są one poparte bowiem żadnym odniesieniem do prawa cywilnego, doktryny prawniczej, czy też zasad prawa ubezpieczeń społecznych:

  • według ZUS świadczenie usług na rzecz spółki z o.o. jest tożsame z umową o świadczenie usług określoną w art. 750 kc,
  • według ZUS realizacja świadczeń niepieniężnych w postaci usług jest sprzeczna z ratio legis (tj. celem przepisu) art. 176 ksh,
  • według ZUS świadczenia wspólników oparte o art. 176 ksh w interpretowanych przypadkach mają charakter ciągły.

Gdy ZUS kwestionuje świadczenia niepieniężne – jak się bronić?

Warto w tym miejscu krótko rozprawić się z argumentacją ZUS zawartą w przedstawionych interpretacjach.

Zawarcie w umowie spółki świadczeń niepieniężnych na rzecz spółki różni się diametralnie od świadczenia usług na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego. Regulowane jest ono przepisami kodeksu spółek handlowych, a świadczenia niepieniężne wspólnika spółki stanowią obowiązek korporacyjny, oparty o umowę spółki, a nie o zlecenie. Brak jest tutaj zlecającego i zleceniobiorcy, a mamy do czynienia z równymi sobie wspólnikami spółki, którzy umawiają się na realizację wspólnego celu gospodarczego. Podmioty prawa cywilnego mają dowolność w ustalaniu formy prawnej współpracy między sobą i mogą wybrać także taką formę, która nie podlega składkom ZUS. To jest podstawowa zasada prawa cywilnego – zasada swobody umów.

Po drugie, realizacja świadczeń niepieniężnych, o ile służy interesowi spółki i wspólników, jest jak najbardziej zgodna z celem przepisu art. 176 ksh. Celem przepisu art. 176 ksh jest  z jednej strony  zapewnienie pozyskiwania na korzystnych warunkach przez spółkę niezbędnych dla funkcjonowania spółki surowców, towarów lub usług, z drugiej strony zapewnienie wspólnikom względnie stałego popytu na własne wyroby bądź usługi. Historycznie idea powtarzających się świadczeń niepieniężnych powstała w Niemczech, a pierwowzorem dla art. 176 ksh był §55 Aktiengesetz (Prawa o spółkach akcyjnych), dla którego celem było zaspokojenie potrzeb gospodarczych akcyjnej spółki cukrowej poprzez dostarczanie przez rolników surowca do produkcji cukru.

Po trzecie, świadczeniem ciągłym jest stałe i nieprzerwane zachowanie się danej osoby lub podmiotu przez czas trwania stosunku prawnego. Świadczenie ciągłe ma to do siebie, że nie da się w nim wyodrębnić poszczególnych zachowań dłużnika, które mogłyby być potraktowane jako samoistne świadczenia albo partie świadczenia. Charakter ciągły mają świadczenia wynajmującego, wydzierżawiającego, dającego w użyczenie, udzielającego pożyczki, przechowawcy, pracownika w stosunku pracy, zarządzającego, banku w umowie rachunku bankowego, świadczenia przedsiębiorstw dostarczających wodę, gaz, czy elektryczność.

Czy wdrażać powtarzające się świadczenia niepieniężne z uwagi na interpretacje ZUS?

Mimo wątpliwości ZUS w tym zakresie uważam, że nadal istnieje pole do wdrożenia powtarzających się świadczeń niepieniężnych w spółce z o.o. Aktualne interpretacje ZUS są wręcz absurdalne i pozbawione jakiejkolwiek logiki, poza logiką profiskalną. Stanowią wyraz niedopuszczalnej instrumentalizacji instytucji interpretacji prawa przez ZUS dla jego własnych celów, tj. celów fiskalnych. Oceniam, że w chwili obecnej użycie przez wspólników spółek rozwiązania opartego o art. 176 w większości przypadków nie jest obarczone wysokim ryzykiem. ZUS co prawda próbuje wywołać tzw. efekt mrożący, jednak do czasu, gdy interpretacjami ZUS nie zajmą się sądy i nie ukształtuje się trwała linia orzecznicza, która aprobowałaby stanowisko ZUS, rozwiązania te wydają się bezpieczne. Na tę chwilę nie wydaje się to jednak bardzo prawdopodobne.

Jak sądy wypowiadają się o obowiązku powtarzalnych świadczeń niepieniężnych?

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dn. 7 marca 2018 roku w sprawie o sygnaturze akt I UK 575/16:

O włączeniu do ubezpieczenia społecznego decyduje przynależność do grupy podmiotów określonej w art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przystąpienie do ubezpieczenia i opłacanie składki przez podmiot nienoszący cech podmiotu ubezpieczenia nie stanowi przesłanki objęcia – z mocy ustawy – tym ubezpieczeniem. (…) Wspólnicy spółek kapitałowych, także jako członkowie zarządów tych spółek, nie są podmiotami ubezpieczeń społecznych. Relacje zachodzące między nimi a spółką mają charakter korporacyjny, także gdy dotyczą zobowiązanie wspólnika do oznaczonych w umowie spółki powtarzających się świadczeń niepieniężnych za wynagrodzeniem (art. 176 k.s.h.).

Podobne zapatrywanie wyraził także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 listopada 2019 r. III UK 360/18

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim – IV Wydział Karny Odwoławczy w wyroku z dnia 12 marca 2021 r. w sprawie IV Ka 106/21 wskazał, że:

Nie ma podstaw, aby zakwestionować prawną możliwość wykonywania powtarzających się świadczeń niepieniężnych przez wspólnika spółki na jej rzecz, w tym także w ramach wykonywania stosunku obligacyjnego między spółką, a podmiotem trzecim na rzecz tego podmiotu.

Co ważne, sprawa powyższa dotyczyła usług realizowanych przez wspólników dla spółki, odsprzedawanych podmiotom trzecim. Sprawa wydaje się więc prosta, nie tylko sądy, ale też prawnicy są zgodni, że powtarzające się świadczenia niepieniężne nie podlegają ZUS, dlaczego więc ZUS kwestionuje powtarzające się świadczenia niepieniężne wspólników spółki z o.o.? Chyba znacie już odpowiedź.

Najnowszy wyrok Sądu Okręgowego w sprawie powtarzających się świadczeń niepieniężnych

W sprawie, w której reprezentowałem spółkę wdrażającą art. 176 ksh Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie XXI U 1708/23 w wyroku z dnia 14 marca 2024 roku orzekł, że:

W ocenie Sądu Okręgowego, o ile w ramach art. 176 k.s.h. możliwym byłoby realizowane czynności prawnych stricte na rzecz spółki m.in. sporządzanie opinii prawnych przez wspólników spółki w sprawach dotyczących bezpośrednio spółki, to jednak realizowane takich czynności na rzecz klientów spółki stanowi realizację zlecenia, niemieszczącego się w granicach świadczenia opisanego w art. 176 k.s.h. Obrazując powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego, w granicach art. 176 k.s.h. pozostawałoby przygotowanie przez wspólnika spółki wniosku o wydanie interpretacji prawnej wobec spółki ale poza granicami tego przepisu pozostaje przygotowanie takiego wniosku dla klienta spółki, jako, że będzie to czynność wykraczająca poza stosunek korporacyjny łączący wspólnika i spółkę.

Sąd Okręgowy zaakceptował możliwość wyznaczania godzinowego zakresu świadczeń wspólnika w umowie spółki. Nie analizował, czy świadczenie pomocy prawnej co miesiąc w pewnej ilości godzin jest zgodne z prawem. Zakwestionował jedynie „odsprzedawanie” przez spółkę usług klientom (co z kolei sprzeczne jest z wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim cytowanym wyżej.) Powyższy wyrok jest nieprawomocny.  Zabawne, że znani wszystkim ekspertom prawa spółek profesorowie Kidyba i Sołtysiński, zawsze na studiach prezentowani jako osoby, które często mają ścierające się poglądy na różne tematy, jak nigdy byli zgodni, że prawo  dopuszcza ustanawianie powtarzających się świadczeń niepieniężnych polegających także na spełnianiu ich na rzecz osoby trzeciej, tj. klienta spółki. Spółka może wówczas uzyskiwać przysporzenie z racji wynagrodzenia należnego z tytułu stosunku łączącego ją z osobą trzecią (dla wątpiących źródła: prof. dr hab. Andrzej Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 301–633 KSH, 2017, art. 356, pkt 2 S. Sołtysiński, M. Mataczyński, w: Sołtysiński i in., Komentarz KSH, t. 3, 2013, s. 458.)

Co to oznacza dla powtarzających się świadczeń niepieniężnych? Oznacza to, że walka trwa i nadal jest szansa na utworzenie pozytywnej linii orzeczniczej. Oznacza to też, że te osoby, które wdrożyły świadczenia „stricte” na rzecz spółki nie mają się czego obawiać.

Potrzebujesz wdrożyć obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych w spółce z o.o. aby uniknąć płacenia ZUS?

Sprawdź produkt w sklepie: wzór powtarzających się świadczeń niepieniężnych

Ten produkt da Ci kilkadziesiąt różnych czynności wspólnika realizowanych w ramach art. 176 KSH.

Zainteresował Cię ten wpis? Potrzebujesz mojej pomocy albo konsultacji? Skontaktuj się ze mną!

Na wiadomości e-mail odpowiadam jeszcze tego samego dnia.

    Dodaj komentarz

    Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

    Błażej Sarzalski Portret

    BŁAŻEJ SARZALSKI

    Radca prawny, wpisany na listę w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach. Od 2007 roku doradzam w zakresie prawa spółek, a w szczególności rejestracji spółek, przekształceń przedsiębiorców i spółek handlowych oraz ich bieżącego funkcjonowania.

    Przygodę z blogiem o rejestracji spółek z o.o. zacząłem we wrześniu 2011 roku. Był to dla mnie szalony rok, pełen wyzwań osobistych i zawodowych. Chcesz dowiedzieć się dlaczego?

    Poznaj moją historię!

    Zerknij na wzory umów i dokumentów niezbędnych dla Twojej spółki z o.o.

    Wzory umów i dokumentów

    Umów się na poradę w sprawie Twojej spółki z o.o.

    Skontaktuj się aby umówić poradę

    KOMENTARZE

    • aadfet - Dobry wpis.
    • radca prawny Błażej Sarzalski - W takim przypadku wspólnik wystawia spółce fakturę VAT, natomiast spółka nie ma obowiązku zapłaty kw
    • MS - Super artykuł. Bardzo dokładne wyjaśnienie. Chciałabym doprecyzować wniesienie aportem towarów do sp
    • radca prawny Błażej Sarzalski - Dzięki za komentarze :) Pan Rafał słusznie zauważył, że podatki w spółce z o.o. są jedne z najniż
    • Rafał Chmielniak - Ciężko jest żyć, ale trzeba spojrzeć jednak na to tak, że spółka z o.o. ma jedne z najniższych podat